Budowa zwierząt hodowlanych

Występuje najczęściej u krów w 3-8 dni po porodzie. Jego główną przyczyną są niedobory żywieniowe, powodujące zmianę stosunku ilościowego soli mineralnych, zwłaszcza wapnia, fosforu i magnezu. W przypadkach porażenia poziom wapnia (Ca) utrzymuje się w normie, natomiast spada radykalnie poziom fosforu (P) we krwi przy jednoczesnym braku zmiany zawartości magnezu (Mg). Objawami są: utrata apetytu, niepokój, podniecenie, drżenie mięśni, kładzenie i wstawanie, chwianie na nogach; potem następuje stan porażenny całego ciała. Krowa leży, nie reaguje na wołanie, ukłucie igłą, światło. Leczenie polega na podawaniu roztworów soli wapnia, fosforu i magnezu. Najlepiej jest zapobiegać chorobie podając w drugiej połowie ciąży pasze bogate w sole fosforu, który nie dopuszcza do nadmiernego wydalania wapnia z organizmu samicy, oraz w witaminę D, regulującą przyswajanie tych pierwiastków.

Jest to ruja przebiegająca bezobjawowo. Jej przyczyn upatruje się w niedostatecznym produkowaniu hormonu pęcherzykowego albo obniżeniu wrażliwości organizmu na wytwarzaną jego ilość. Również niedobory pokarmowe, np. skarmianie dużych ilości liści buraków (ponad 30 kg dziennie) lub brak karotenu, mogą być powodem występowania cichej rui. Leczenie polega na poprawieniu warunków środowiskowych (ruch, światło), a przede wszystkim na zapewnieniu dobrego żywienia (podawanie dobrej jakości kiszonek i zielonek) bogatych w karoten. Ponadto zaleca się podawanie preparatów farmakologicznych rujo pędnych (tzw. estrogenów). Torbiele jajnikowe to różnej wielkości pęcherzyki występujące na jajnikach i powodujące zaburzenia czynnościowe tych narządów. Występują najczęściej u wysokoprodukcyjnych krów w 2-4 laktacji. Przyczyną ich tworzenia się jest nadmierne wydzielanie hormonu FSH i niedobór LH, istnieje także skłonność dziedziczna do tworzenia torbieli. Objawiają się zaburzeniami cyklu płciowego i nadmiarem estrogenów w organizmie krowy.

Polega na nadmiernym wytwarzaniu związków ketonowych, w wyniku zaburzeń przemiany węglowodanowej i tłuszczowej. Występuje często u wysokoprodukcyjnych krów. Jest następstwem niedoboru energetycznych składników pokarmowych. W tych warunkach drobnoustroje nie syntetyzują białka i witamin, a organizm po wyczerpaniu zasobów kwasu propionowego zużywa tłuszcz, którego niezupełny rozpad jest źródłem nadmiaru związków ketonowych. Ich występowanie powoduje powstawanie kwasicy metabolicznej, prowadzącej do uszkodzenia narządów wewnętrznych (wątroba, nerki), układu nerwowego, a nawet do śpiączki kończącej się śmiercią zwierzęcia. Do objawów zaliczyć trzeba: zmniejszenie lub utratę apetytu, występowanie lizawości i łaknienia, wychudzenie krów, a w wydychanym przez nie powietrzu daje się wyczuć charakterystyczny zapach acetonu. Leczenie polega na zastosowaniu odpowiedniego żywienia, zawierającego znaczne ilości składników węglowodanowych (np. melasa). Zaleca się również podawanie glukozy doustnie i dożylnie.

Wzdęcie żwacza. Jest to rodzaj niestrawności o zazwyczaj ostrym przebiegu, polegającej na nadmiernym wytwarzaniu i gromadzeniu się gazów w przed-żołądkach. Przyczyną jest spożywanie w krótkim czasie dużej ilości pasz łatwo fermentujących, zawierających mało włóknika. Paszę taką stanowią rośliny motylkowate (koniczyna, wyka, lucerna), młoda trawa, liście buraków cukrowych. Objawy choroby to brak apetytu, przyjmowanie przez zwierzęta charakterystycznej przygarbionej postawy z wyciągniętą szyją i głową, przyspieszone oddychanie i rytm serca, ślinienie oraz najbardziej charakterystyczne powiększanie powłok brzusznych najwyraźniejsze w okolicy lewego dołu słabiznowego. Leczenie polega na wprowadzeniu sondy do żwacza po uprzednim ustawieniu chorego zwierzęcia przednimi nogami na podwyższeniu celem upuszczenia gazów. Przy dużych wzdęciach należy wykonać zabieg trokarowania (przebicia powłoki brzusznej i ściany żwacza). Po upuszczeniu gazów wskazane jest podanie środków przeciwfermentacyjnych.

Gruczoły podejmują czynności wydzielnicze skóry, a są to gruczoły potowe, łojowe i mlekowe. Gruczoły potowe uchodzą bezpośrednio na powierzchnię skóry lub do pochewki włosa. Są dobrze wykształcone u świń i na obszarze głowy u bydła. Gruczoły łojowe występują w skórze właściwej. Usuwanie wydzieliny (łoju) następuje wskutek skurczu mięśni przy włosowych. Gruczoły mlekowe występują tylko u ssaków i pełny rozwój osiągają u samic dojrzałych płciowo. Stanowią szereg gruczołów mlekowych umiejscowionych w formie uwypukleń na dolnej powierzchni klatki piersiowej i brzucha. Tego typu gruczoły występują u świń w liczbie 6-7 par. Liczba gruczołów u innych zwierząt zmniejsza się do dwóch par (krowa), bądź jednej pary (klacz, koza) połączonych w jedną całość, określanych jako wymię. Miąższ gruczołu mlekowego zbudowany jest z pęcherzyków. W pęcherzykach biorą początek przewody wyprowadzające, zwane mlecznymi, które łączą się w większe przewody uchodzące do zatoki mlecznej. Z zatok wychodzą przewody brodawkowe (strzyki) wyprowadzające wydzielinę na zewnątrz.

Włosy są wytworem komórek naskórka, w których rozróżnia się łodygę, korzeń i opuszkę. Mogą układać się różnie – pojedynczo, jak u bydła i koni, albo w grupach, jak u świń. Dzielimy je na włosy pokrywowe, długie i dotykowe. Wśród włosów pokrywowych wyróżniamy włosy wełniste i szczeciniaste. Włosy wełniste są delikatne ze słabo rozwiniętym rdzeniem, natomiast szczeciniaste są grube z wyraźnym rdzeniem (rzęsy, szczecina świńska). Włosy długie są grube i występują w określonych częściach ciała, np. grzywie i ogonie u konia. Włosy dotykowe są grube i długie. W obrębie torebki tych włosów występują liczne zakończenia nerwowe, stąd zwane są także włosami „czuciowymi”. Występują głównie na wargach, policzkach i wokół oczu. Po osiągnięciu odpowiedniego stopnia dojrzałości włosy starzeją się i wypadają, a proces ten nosi nazwę linienia. Może on zachodzić w określonych porach roku (wiosną, jesienią) lub stale. W miejsce włosów wypadających wyrastają nowe. Pokrywa włosowa ma istotne znaczenie, gdyż miedzy włosami zalega powietrze, które jest złym przewodnikiem ciepła, a więc im grubsza okrywa, tym mniejsza utrata ciepła. Włosy chronią również przed urazami mechanicznymi.

Skóra zbudowana jest z naskórka i skóry właściwej. Naskórek zawiera komórki barwnikowe – melanocyty. Wnikają do niego również zakończenia nerwowe czucia, dotyku, ciepła i bólu. Skóra właściwa zbudowana jest z tkanki łącznej zawierającej włókna kolagenowe i sprężyste. W niej ułożone są także gruczoły, naczynia krwionośne, chłonne, włókna nerwowe, zakończenia czuciowe oraz korzenie włosów. Grubość skóry właściwej bez tkanki podskórnej jest zróżnicowana w zależności od gatunku zwierząt. U bydła jest gruba (3-7. a nawet 13 mm). Bardzo cienka jest u owcy i kozy (0,5-3 mm). Zwierzęta starsze oraz samce mają skórę grubszą. Pochodne skóry to włosy, gruczoły, opuszki, narządy palcowe, racice i rogi. Opuszki są to poduszeczkowale zgrubienia skóry na tylnych powierzchniach obwodowych kończyn. Mogą być to opuszki palcowe, śródreczne lub śródstopne, oraz nadgarstkowe lub stepowe. Ich funkcja sprowadza się do ochrony kończyny podczas opierania się jej o podłoże, osłabiania siły wstrząsu podczas ruchu. Pełnią również rolę narządu dotyku.

Narząd powonienia odgrywa ważną rolę przy poszukiwaniu pożywienia i osobników płci odmiennej. Komórki węchowe mieszczące się w okolicy węchowej jamy nosowej łączą się w pęczki i tworzą nerwy węchowe (pierwsza para nerwów czaszkowych). Narząd smaku stanowią komórki smakowe leżące w kubkach smakowych rozmieszczonych w brodawkach języka, podniebienia i gardła. Komórki smakowe przez zakończenia nerwowe przekazują informacje do mózgowia (nerwy czaszkowe – twarzowy i językowo-gardłowy). Narząd czucia skórnego to zewnętrzna powłoka ciała. Skóra odbiera pięć rodzajów wrażeń, a mianowicie: ból, dotyk, ucisk, ciepło i zimno. Receptory rozmieszczone równomiernie na całej powierzchni skóry przekazują bodźce do układu nerwowego ośrodkowego.

Układ optyczny stanowi soczewka, ciało szkliste i ciecz wodnista. Dodatkowymi narządami oka są powieki, narząd łzowy, mięśnie gałki ocznej, powiezie oczodołowe i okostna oczodołu. Narząd równowagi i słuchu. Narządem słuchu jest ucho, w którym rozróżnia się trzy części: ucho zewnętrzne, ucho środkowe i ucho wewnętrzne. Ucho zewnętrzne i środkowe należą wyłącznie do narządu słuchu i służą do przewodzenia fal dźwiękowych, natomiast ucho wewnętrzne zawiera receptory narządu równowagi. Ucho zewnętrzne składa się z małżowiny usznej i przewodu słuchowego zewnętrznego. Ucho środkowe obejmuje błonę bębenkową, jamę błony bębenkowej, kosteczki słuchowe i trąbkę słuchową. Ucho wewnętrzne, często zwane błędnikiem, za pomocą układu nerwowego (przez odruchy mięśniowe) wprowadza niezbędną korektę postawy ciała w celu zachowania jego równowagi.

Błona włóknista dzieli się na rogówkę i twardówkę. Rogówka jest bogato unerwiona czuciowe, lecz pozbawiona naczyń krwionośnych. Jest wrażliwa na dotyk, wysychanie i podrażnienia chemiczne. Twardówka jest mocną błoną łącznotkankową ochraniającą wewnętrzne struktury oka, nadaje sztywność ścianie gałki ocznej. Błona naczyniowa gałki ocznej składa się z tęczówki, ciała rzęskowego i naczyniówki. Tęczówka ma kształt okrągłej błony, w środku której znajduje się otwór zwany źrenicą. W tęczówce są rozproszone komórki barwnikowe, które nadają ,,kolor oczom”. Ciało rzęskowe leży za tęczówką, w nim zaś leży mięsień rzęskowy odgrywający główną rolę przy akomodacji oka. Naczyniówka wyścieła wewnętrzną powierzchnię twardówki. W niej znajduje się błona odblaskowa, dobrze rozwinięta u zwierząt prowadzących nocny tryb życia. Błona wewnętrzna gaiki ocznej, czyli siatkówka jest właściwą warstwą światłoczułą narządu wzroku.